Teqball và tấm HCĐ đầu tiên ở Asiad 20: Khi Việt Nam thắng ở môn thể thao chưa ai dạy

Hai giờ chiều ngày 20 tháng 9, khi Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi đánh bại cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ với tỷ số 2-0 ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ, tấm huy chương đồng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20 đã ra đời trên một chiếc bàn cong mà phần lớn khán giả Việt Nam chưa từng nhìn thấy. Không có tiếng hò reo của mười nghìn người, không có những khán đài đỏ rực cờ. Chỉ có hai vận động viên trẻ, một quả bóng da, và một mặt bàn uốn cong ở giữa. Đó là khoảnh khắc một quốc gia học cách thắng ở một môn thể thao chưa ai dạy họ chơi. Tôi đã theo dõi rất nhiều trận đấu ở nhiều bộ môn khác nhau, nhưng Teqball có một đặc điểm khiến tôi không thể rời mắt: nó không cho phép bạn giấu đi sự yếu kém. Trong bóng đá, một hậu vệ kém cỏi có thể được che chắn bởi đồng đội. Trong Teqball, khi bóng bay tới, bạn là người duy nhất chịu trách nhiệm. Không có ai chạy chỗ cho bạn. Không có ai bọc lót cho bạn. Chỉ có phản xạ, kỹ thuật, và sự phối hợp ăn ý với người đứng cạnh. Đó là lý do vì sao tấm HCĐ này, dù chỉ là đồng, lại đáng để nói về lâu hơn người ta tưởng. Teqball là môn thể thao kết hợp những yếu tố của bóng đá và bóng bàn. Người chơi dùng mọi bộ phận cơ thể trừ tay và cánh tay để đưa bóng qua lại trên một mặt bàn cong. Bộ môn này đòi hỏi khả năng kiểm soát bóng, phản xạ, kỹ thuật cá nhân và sự phối hợp ăn ý, đặc biệt ở các nội dung đôi. Ở nội dung đôi nam nữ, hai vận động viên phải hiểu nhau đến mức gần như đọc được suy nghĩ của đối phương, bởi chỉ một nhịp chậm, một bước di chuyển sai, bóng sẽ rơi xuống đất và điểm thuộc về đối thủ. Asiad 20 là lần đầu tiên Teqball được đưa vào nội dung thi đấu chính thức. Điều đó có nghĩa là không có lịch sử, không có tiền lệ, không có một trường phái nào được xem là chuẩn mực. Mọi quốc gia đều xuất phát từ gần như cùng một vạch. Với Việt Nam, một đất nước mà bóng đá là tôn giáo, nhưng Teqball còn khá mới lạ, việc Minh Tân và Gia Nghi ngay lập tức ghi dấu ấn tại đấu trường châu lục không phải là chuyện nhỏ. Người ta thường nói về sự bùng nổ của thể thao Việt Nam ở các môn Olympic, nhưng ít ai để ý rằng sức mạnh thật sự của chúng ta nằm ở những môn mà thế giới cũng vừa mới bắt đầu. Khi luật chơi chưa được viết xong, khi chưa có một ông vua nào ngự trị, cơ hội chia đều cho tất cả những ai dám bước vào. Và Việt Nam, bằng bản năng của một dân tộc chơi bóng bằng chân từ thuở lọt lòng, đã bước vào. Đáng chú ý, đội tuyển Teqball Việt Nam ngay sau đó đã bỏ lỡ cơ hội giành thêm huy chương khi Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam sáng 20/9. Đó là một vết gợn trong một ngày mà đoàn thể thao Việt Nam có thể đã có thêm một tấm huy chương nữa. Nhưng nếu chỉ nhìn vào kết quả, chúng ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng nhất: một quốc gia vừa chứng minh rằng họ có thể cạnh tranh ở một bộ môn mà mình chưa có nền tảng. Tôi muốn dừng lại ở con số. Trong trận tranh HCĐ, Minh Tân và Gia Nghi thắng 2-0. Một tỷ số không thể gọn gàng hơn. Nhưng điều đáng nói không nằm ở tỷ số, mà nằm ở cách họ thắng. Ở nội dung đôi nam nữ, sự phối hợp giữa hai người khác giới đòi hỏi một sự cân bằng rất khó: người này phải bù đắp cho điểm yếu của người kia, và ngược lại. Khi một cặp đôi Việt Nam lần đầu dự Asiad mà đã đánh bại một cặp Ấn Độ vốn có truyền thống thể thao đa dạng hơn, đó là tín hiệu cho thấy khả năng thích nghi của vận động viên Việt Nam đang ở mức cao hơn người ta nghĩ. Trong suốt sự nghiệp theo dõi các trận đấu của mình, tôi nhận ra rằng các chỉ số vô hình thường quan trọng hơn các chỉ số hữu hình. Số lần chạm bóng, quãng đường di chuyển, thời điểm pressing, khoảng trống được tạo ra. Ở Teqball, chỉ số vô hình chính là khả năng đọc tình huống trước khi bóng tới. Người chơi giỏi không phải người chạm bóng nhiều nhất, mà là người chạm bóng đúng chỗ nhất. Và trong trận đấu với Ấn Độ, cặp đôi Việt Nam đã chứng minh họ thuộc nhóm thứ hai. Minh Tân và Gia Nghi không cần một trận đấu dài để chứng minh. Họ cần đúng hai hiệp. Điều đó nói lên rằng họ đã chuẩn bị rất kỹ, hoặc họ có một bản năng thi đấu hiếm thấy. Trong thể thao đỉnh cao, sự khác biệt giữa người thắng và kẻ thua thường chỉ là một khoảnh khắc. Nhưng để tạo ra khoảnh khắc đó, bạn phải chuẩn bị suốt nhiều năm. Cùng ngày, ở môn Karate, VĐV Bùi Ngọc Nhi tiếp tục giúp đoàn thể thao Việt Nam giành thêm một tấm HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Đây là một câu chuyện hoàn toàn khác, và nó còn đáng nói hơn cả tấm HCĐ Teqball. Ngọc Nhi để thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5 ở trận mở màn. Một thất bại đậm. Một khởi đầu tồi tệ. Nhưng sau đó, cô lần lượt đánh bại Choi Haeun (Hàn Quốc) 5-0 và Leong Wai Yee Shannon (Singapore) 4-1 để giành HCĐ. Hãy nhìn vào chuỗi trận đó. 0-5. Rồi 5-0. Rồi 4-1. Một vận động viên bị đánh bại tan nát ở trận đầu, rồi đứng dậy và nghiền nát đối thủ tiếp theo với tỷ số cách biệt tuyệt đối. Đó không phải là sự may mắn. Đó là sự điều chỉnh tâm lý và chiến thuật trong thời gian ngắn. Người Nhật có một câu mà tôi luôn ghi nhớ: Người Nhật không sợ thua, họ sợ thua mà không học được gì. Ngọc Nhi đã thua, học, và thắng. Cô ấy đã làm đúng điều mà tinh thần thể thao đòi hỏi. Đây là thành tích đáng chú ý của Ngọc Nhi sau những dấu ấn tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, nữ võ sĩ Việt Nam vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng các đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Đây là thông tin mà những ai theo dõi môn Karate cần ghi nhớ, bởi Nepal không phải là đối thủ dễ chịu ở nội dung đồng đội, nhưng cũng không phải là rào cản không thể vượt qua. Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc đã vươn lên đứng đầu bảng tổng sắp huy chương khi giành 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu ở môn ba môn phối hợp nữ là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Đoàn thể thao nước chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV, 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan cũng đều đã giành được 1 tấm HCV, lần lượt xếp thứ 3 đến thứ 5. Trong khi đó đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ 9 với 2 tấm HCĐ. Nhìn vào bảng tổng sắp, người ta có thể nhanh chóng kết luận rằng Việt Nam đang ở dưới các cường quốc thể thao châu lục. Nhưng bảng tổng sắp huy chương là một thứ công cụ thô thiển. Nó không đo được chất lượng của từng tấm huy chương, không đo được mức độ cạnh tranh của từng bộ môn, và đặc biệt, nó không đo được tiềm năng. Một tấm HCĐ ở một môn thể thao mới như Teqball có giá trị khác hoàn toàn với một tấm HCĐ ở một môn đã được đầu tư bài bản nhiều năm. Bong bóng truyền thông vỡ, nhưng tiếng vỡ rất khẽ. Chúng ta thường chỉ nhớ những tấm HCV, còn HCĐ thì bị xếp vào một góc và lãng quên sau vài ngày. Nhưng tôi muốn nói rằng, trong một năm mà Teqball lần đầu xuất hiện và Karate vẫn giữ được vị trí của nó, hai tấm HCĐ của Việt Nam trong cùng một buổi sáng là một tín hiệu đáng để phân tích nghiêm túc, chứ không phải chỉ để chia sẻ trên mạng xã hội. Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng, và tôi biết sẽ có người không thích. Việc Việt Nam giành HCĐ ở Teqball ngay lần đầu môn này xuất hiện tại Asiad là một thành tích đáng mừng, nhưng nếu chúng ta ăn mừng nó như một bước ngoặt lịch sử của thể thao Việt Nam, chúng ta đang tự lừa dối mình. Tấm huy chương này có được một phần vì Teqball còn quá mới. Khi một môn thể thao lần đầu được đưa vào đấu trường châu lục, trình độ giữa các quốc gia chưa được phân hóa rõ rệt. Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc chưa kịp xây dựng hệ thống đào tạo bài bản cho môn này. Ở Asiad tới, khi họ đã có bốn năm chuẩn bị, khoảng cách sẽ thay đổi. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính vì còn quá mới, đây lại là cơ hội vàng để Việt Nam chiếm lấy vị thế trước khi cuộc chơi trở nên khốc liệt. Trong thể thao, người ta thường tưởng rằng phải đầu tư vào những môn truyền thống mới có thành tích. Nhưng lịch sử cho thấy điều ngược lại: những quốc gia nhỏ thường vươn lên nhờ đi trước ở những môn mới. Hàn Quốc từng làm điều đó với bắn cung. Nhật Bản làm điều đó với Judo. Và nếu Việt Nam biết nắm bắt, Teqball có thể là cơ hội của chúng ta. Điều tôi lo ngại không phải là chuyên môn. Điều tôi lo ngại là cách chúng ta phản ứng với thành công. Chúng ta thường có thói quen ăn mừng huy chương rồi quên nó trong vòng một tuần, thay vì biến nó thành động lực để xây dựng một hệ thống. Chúng ta hay nói về tinh thần võ sĩ đạo và những câu chuyện cảm động, nhưng lại ít khi đầu tư vào cơ sở vật chất, vào việc đào tạo huấn luyện viên, hay vào việc mở rộng phong trào đến các địa phương. Một tấm huy chương chỉ có giá trị nếu nó mở ra một con đường, chứ không phải khép lại một chu kỳ. Tôi cũng muốn đặt một câu hỏi khó: có bao nhiêu người trong số chúng ta biết Teqball là gì trước khi đọc tin này? Có bao nhiêu bạn trẻ Việt Nam đã từng nhìn thấy một chiếc bàn Teqball ngoài đời? Nếu câu trả lời là không, thì khoảng cách giữa thành tích và phong trào vẫn còn rất lớn. Và chừng nào khoảng cách đó còn tồn tại, chừng đó những tấm huy chương của chúng ta vẫn sẽ chỉ là những ánh chớp, không phải là những ngọn lửa. Dị giáo hôm nay là chính thống ngày mai. Cách đây vài năm, ai nói Việt Nam có thể giành huy chương ở một môn thể thao kết hợp bóng đá và bóng bàn sẽ bị xem là kẻ mơ mộng. Hôm nay, điều đó đã thành sự thật. Câu hỏi không còn là liệu chúng ta có thể làm được hay không, mà là chúng ta có dám tiếp tục đầu tư hay không. Dữ liệu giải thích quá khứ, cảm xúc mới dự đoán tương lai. Hai tấm HCĐ trong một ngày là một kết quả tốt, nhưng câu hỏi thực sự không phải là chúng ta đã thắng gì, mà là chúng ta sẽ làm gì với nó. Tôi dự đoán rằng tại Asiad tiếp theo, nếu Việt Nam không xây dựng được một hệ thống đào tạo Teqball bài bản từ cấp cơ sở trong vòng 24 tháng tới, chúng ta sẽ mất vị thế đã có. Và tôi sẵn sàng nhận sai nếu điều ngược lại xảy ra. Chúng ta không nhớ trận đấu, chúng ta nhớ khoảnh khắc nó vỡ. Hôm nay, khoảnh khắc đó là một mặt bàn cong, một quả bóng da, và hai cái tên: Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi. Ngày mai, liệu chúng ta có đủ dũng cảm để biến khoảnh khắc đó thành một tương lai?