Cầu mây nữ Việt Nam vào chung kết Asiad 20: cú thay người ở điểm 3-6 và vết nứt chưa lành

Ở ván hai trận bán kết cầu mây nữ Asiad 20, khi bảng điện tử hiện 1-5 nghiêng về phía Hàn Quốc, tôi ghi vào sổ một dòng: lần thứ hai trong cùng một buổi trưa, Việt Nam để đối thủ dẫn bốn điểm ngay từ loạt giao bóng đầu. Lần trước là 1-4, rồi 6-3, ở ván một. Cùng đội hình. Cùng đối thủ. Cùng một cách vào trận.

Việt Nam thắng cả hai ván. 15-6 và 15-13. Vé vào chung kết.

Kết quả đó che đi một thứ mà tôi không muốn bỏ qua trước giờ bóng lăn của trận cuối: đội tuyển này đang vào trận bằng một lỗi hệ thống, và ở thể thức 15 điểm, lỗi hệ thống không có chỗ để giấu.

Mười lăm điểm, và cái giá của bốn điểm

Cầu mây là môn đối kháng qua lưới. Nó không thuộc họ bóng chuyền: bóng đan từ mây hoặc vật liệu tổng hợp, người chơi dùng chân, đầu gối, ngực và đầu để đưa bóng qua lưới. Không có chuyền một, không có tỉ lệ chuyền hoàn hảo, không có hệ thống xoay vòng. Luật và cơ quan quản lý cũng khác — Liên đoàn Cầu mây Quốc tế (ISTAF) điều hành môn này, Hội đồng Olympic châu Á (OCA) điều hành sân chơi Asiad.

Sự khác biệt quan trọng nhất nằm ở con số 15.

Mỗi pha bóng đều có điểm, ván kết thúc ở 15, thắng hai ván là thắng trận. Trong một ván 15 điểm, khoảng cách bốn điểm chiếm hơn một phần tư ván đấu. Ở bóng chuyền 25 điểm, đội bị dẫn 1-5 vẫn còn hai mươi pha để sửa. Ở cầu mây, họ còn mười.

Cùng một tỉ số, hai mức độ nguy hiểm khác nhau. Đây là điều tôi luôn nhắc các đồng nghiệp trẻ khi họ đọc bảng điểm cầu mây bằng thói quen của bóng chuyền.

Ở Asiad 20, Việt Nam đã hai lần tự đẩy mình vào thế đó.

Cú thay người ở điểm 3-6

Huấn luyện viên Nguyễn Thị Vui không chờ. Bà thay Khánh Ly bằng Hồng Liên khi Việt Nam đang bị dẫn 3-6 ở ván một.

Đây là chi tiết tôi muốn dừng lại lâu nhất.

Trong cầu mây đôi, chỉ có hai người trên sân. Một sự thay người không thay một vị trí trong hệ thống xoay — nó cấu hình lại toàn bộ cấu trúc pha bóng. Ai giao, ai đỡ, ai kết thúc, ai bọc lót sau lưng người kia: tất cả đổi trong một lần đập tay. Đó là mức độ nhạy cảm mà bóng chuyền không có.

Nhưng cú thay người chỉ có giá trị nếu nó được thực hiện đúng lúc. Thay ở 3-6, khi ván đấu còn mười hai điểm, là một quyết định đọc nhịp chứ không đọc bảng điểm. Thay ở 5-10 thì đã muộn.

Sau khi Hồng Liên vào sân, Việt Nam ghi mười hai điểm liên tiếp. Từ 3-6 thành 15-6.

Mười hai điểm liên tiếp trong một ván 15 điểm là mức tôi không vội tin. Tôi đã dành một buổi tối để tìm cách bẻ gãy nó trước: liệu đó là sản phẩm của việc Hàn Quốc tự sụp, của trọng tài, của một lỗi ghi điểm, hay của một cú đổi nhịp thật sự?

Nguồn tin không cung cấp một chỉ số kỹ thuật nào. Không tỉ lệ kết thúc, không số lỗi, không dữ liệu chạm bóng. Mọi kết luận chiến thuật ở đây đi từ tường thuật, không đi từ dữ liệu. Tôi ghi rõ điều đó vào sổ, bên cạnh con số 12, kèm một chữ: chờ kiểm chứng.

Điều tôi có thể nói chắc là: một đội ghi mười hai điểm liên tiếp ngay sau một sự thay người là một đội đã thay đổi được nhịp trận đấu bằng con người, không bằng một giáo án mới. Đó là loại lợi thế không nằm trong sách.

Ván hai, và cùng một vết nứt

Ván hai lặp lại ván một. Việt Nam để Hàn Quốc dẫn 1-5, rồi 7-3. Hồng Liên lại là người ghi điểm ở những pha quyết định, và Việt Nam thắng 15-13.

Hai ván, hai lần để đối thủ dẫn bốn điểm, hai lần lội ngược dòng thành công.

Tôi xem lại băng hình sáu trận cầu mây nữ của Việt Nam tại giải này, chỉ để đếm xem loạt giao bóng đầu kéo dài bao lâu — câu trả lời là quá lâu. Một buổi trưa, hai trận đấu, và mọi loạt giao bóng đầu tiên tôi đều ghi lại.

Vòng bảng: thua Lào 1-2 ở trận ra quân, sau đó thắng Myanmar 2-0 và thắng Malaysia 2-0. Một đội thua đội dưới cơ rồi thắng đội trên cơ trong cùng một bảng đấu không có đường phong độ phẳng. Đó là một đội phụ thuộc vào việc nhập cuộc được hay không.

Vết nứt của Việt Nam không nằm ở khâu kết thúc. Nó nằm ở mười pha bóng đầu tiên của mỗi ván.

Ở thể thức 15 điểm, mười pha bóng đầu tiên là gần một phần ba ván đấu.

Điều mà tấm vé chung kết không nói

Hai tờ báo thể thao trong nước dẫn lời "các chuyên gia" cho rằng cơ hội giành vàng của Việt Nam là "rất sáng", dựa trên thành tích đối đầu lịch sử trước Philippines. Tôi đọc phần đó và ghi vào sổ một dấu hỏi.

Lịch sử đối đầu là dữ liệu quá khứ. Nó cho biết Việt Nam từng thắng, không cho biết Việt Nam sẽ thắng. Trong hơn hai mươi lăm năm theo nghề, tôi học được rằng cụm từ "các chuyên gia cho rằng" thường xuất hiện đúng vào thời điểm một nền báo chí thể thao không có dữ liệu hiện tại để trích dẫn.

Cơ sở thật của sự lạc quan thì có thật và kiểm chứng được: Thu Trang và Khánh Ly là đương kim vô địch thế giới. Đó là bằng chứng về đẳng cấp, không phải về phong độ. Hai thứ đó khác nhau, và khoảng cách giữa chúng chính là thứ quyết định một trận chung kết.

Một chi tiết tôi cho là quan trọng hơn cả: đội cầu mây nam Việt Nam chỉ giành huy chương đồng ở nội dung regu. Sức mạnh cầu mây của Việt Nam tại Asiad 20 tập trung gần như toàn bộ vào một cặp đôi nữ. Khi một chương trình thể thao phụ thuộc vào một đơn vị duy nhất, mỗi trận đấu của đơn vị đó trở thành một canh bạc, và mỗi tấm huy chương trở thành một lần chứng minh rằng mô hình vẫn còn hoạt động.

Lịch thi đấu, và một con số ít ai nhắc

Trận chung kết được ấn định lúc 7 giờ 40 sáng ngày 29 tháng 9. Trước đó một ngày, Việt Nam đã chơi hai trận: trận quyết định vòng bảng buổi sáng và trận bán kết buổi trưa, chỉ cách nhau vài giờ.

Với một đội đôi hai người, toàn bộ tải thể lực và tải tập trung dồn lên đúng hai vận động viên. Không có chiều sâu để xoay. Cú thay người mà huấn luyện viên Nguyễn Thị Vui thực hiện ở ván một vừa là một nước cờ chiến thuật, vừa là một giải pháp thể lực bắt buộc.

Khung giờ 7 giờ 40 là khung giờ kỳ lạ cho một trận đấu đỉnh cao. Cơ thể chưa vào nhịp, phòng thay đồ chưa nóng, cử chỉ quen thuộc chưa thành phản xạ. Với một đội có thói quen khởi động chậm, đây là điểm trừ cộng dồn, không phải điểm trừ đơn lẻ.

Tôi đã viết ở đâu đó rằng một sân vắng không im lặng theo cách vô hại; nó buộc chiến thuật phải lên tiếng. Ở Nagoya, nơi tôi sống và làm việc, tôi đã đủ nhiều lần chứng kiến một buổi sáng đẹp trời làm hỏng một đội bóng được chuẩn bị tốt.

Góc nhìn ngược: đừng khen sự lội ngược dòng

Có một cách đọc trận bán kết xuất hiện trên hầu hết các mặt báo: "tinh thần Việt Nam đã lên cao", "bản lĩnh lội ngược dòng".

Tôi không phản đối cách đọc đó. Tôi chỉ cho rằng nó đặt sự chú ý sai chỗ.

Lội ngược dòng từ 1-4 và 1-5 là một khoản vay, không phải một kỹ năng.

Mỗi lần lội ngược dòng thành công, đội bóng xác nhận rằng họ chơi tốt ở phần giữa ván. Đồng thời, họ cũng xác nhận rằng họ không kiểm soát được phần đầu. Trong một trận đấu duy nhất, đó là dấu hiệu của bản lĩnh. Qua bốn trận trong một giải, đó là dấu hiệu của một lỗi cấu trúc chưa được sửa.

Trong một trận chung kết lúc 7 giờ 40 sáng, sau hai trận đấu trong ngày hôm trước, khoản vay đó sẽ đến hạn.

Có một khả năng khác mà tôi buộc phải ghi vào sổ: nếu Philippines tấn công giao bóng tốt hơn Hàn Quốc — điều tôi không có dữ liệu để xác nhận hoặc phủ nhận — thì việc để dẫn trước bốn điểm sẽ không còn là một khởi đầu chậm. Nó sẽ là một trận thua.

Điều cần kiểm chứng

Trước khi công bố bất kỳ mô hình nào, tôi tìm cách bẻ gãy nó trước đã. Với trận chung kết này, tôi có ba câu hỏi để tự trả lời sau khi xem xong.

Ai đánh cặp đầu tiên — Thu Trang cùng Khánh Ly, hay Thu Trang cùng Hồng Liên? Câu trả lời cho biết huấn luyện viên đọc phong độ hay đọc lịch sử.

Việt Nam có để dẫn trước ba điểm trở lên trong ván một không? Nếu có, vấn đề không nằm ở đối thủ. Nếu không, thì cú thay người ở trận bán kết đã cứu nhiều hơn một ván đấu — nó sửa được một thói quen.

Và cuối cùng, nếu vàng đến, liệu chúng ta có gọi đó là sự xác nhận của một đẳng cấp, hay sẽ nhớ rằng nó đến từ một cặp đôi duy nhất trong một chương trình mỏng? Câu hỏi đó không cần trả lời trong tuần này. Nó sẽ cần trả lời trước Asiad 21.