Hurkacz hạ Djokovic ở vòng một Thượng Hải: đêm của những cú giao bóng

Sân Trung tâm ở Thượng Hải tối đó vắng tiếng ồn theo một cách lạ. Không phải im lặng — khán đài vẫn đông — mà là thứ im lặng của một đám đông đang chờ điều gì đó quen thuộc và không thấy nó đến. Tôi ngồi sau đường biên dọc, nơi có thể nghe tiếng bóng nảy trên mặt sân cứng nhanh hơn bình thường, và ngay từ game giao bóng đầu tiên của Hubert Hurkacz, tôi đã hiểu đêm nay sẽ ngắn. Mỗi điểm trôi qua trong vài nhịp: giao bóng, trả bóng, kết thúc. Novak Djokovic thua 6-4, 6-3 sau một giờ hai mươi tám phút. Tôi đã theo dõi hàng trăm trận của anh, và rất ít lần tôi ghi vào sổ một kết quả mà chính mình phải đọc lại để tin. Thượng Hải là giải Masters 1000 trên sân cứng, và điều kiện ở đây — mặt sân nhanh, độ nảy thấp, bóng đi thẳng — là mảnh đất lý tưởng cho những tay giao bóng lớn. Hurkacz, ở thời điểm này xếp quanh vị trí thứ 34 thế giới, thuộc đúng mẫu người đó: anh sống bằng cú giao bóng thứ nhất, bằng những điểm kết thúc trong ba bốn nhịp, bằng việc rút ngắn rally trước khi đối thủ kịp vào guồng. Djokovic thì ngược lại — cả sự nghiệp của anh được xây trên khả năng trả bóng, trên việc kéo đối thủ vào những cuộc trao đổi dài, trên áp lực tích lũy theo từng game. Khi hai mô hình này gặp nhau trên một mặt sân nhanh, ai kiểm soát được nhịp độ điểm sẽ kiểm soát trận đấu. Lịch sử đối đầu trước trận nghiêng hẳn về Djokovic: anh dẫn 8-0. Đó là lý do kết quả này gây sốc. Nhưng lịch sử không chơi bóng thay ai, và nó cũng không nói cho ta biết thể trạng của một người vừa trải qua một tuần đăng quang cảm xúc rồi lập tức quay sang một giải mới, ở một múi giờ khác, trên một mặt sân khác. Hurkacz, về phần mình, bước vào trận với tư cách người được kỳ vọng ít hơn, nhưng với một lợi thế không nhỏ: anh không có gì để mất, và anh biết chính xác điểm mạnh của mình nằm ở đâu. Tôi nhìn, tôi ghi, tôi giữ. Và điều tôi giữ lại rõ nhất từ đêm đó là thời lượng: một giờ hai mươi tám phút cho một trận thua thẳng hai set trước một tay trả bóng hàng đầu. Ở đẳng cấp này, thời lượng là dấu vân tay. Một trận kéo dài ba tiếng nghĩa là những cuộc trao đổi dài, nghĩa là cả hai tay vợt đều phải chạy, nghĩa là chiến thuật có thời gian phát huy. Một trận kết thúc trong chưa đầy một tiếng rưỡi nghĩa là điều ngược lại: giao bóng thắng điểm, rally bị bóp nghẹt, và kẻ sở hữu cú giao bóng tốt hơn làm chủ hoàn toàn. Con số ấy nói với tôi rằng Djokovic gần như không có cơ hội để trả bóng theo cách anh muốn. Khi tôi nhìn lại quãng đường của Djokovic trong mùa giải này — một tuần đăng quang, một chuyến bay dài, một giải đấu mới bắt đầu — tôi thấy một mẫu hình quen thuộc ở những tay vợt lớn tuổi. Họ không mất phong độ theo đường thẳng. Họ mất nó theo từng đêm, từng mặt sân, từng múi giờ. Cơ thể ba mươi bảy tuổi không hồi phục như cơ thể hai mươi bảy tuổi, và lịch thi đấu của làng quần vợt không được thiết kế để thương xót ai. Những tay vợt trẻ có thể chơi bốn trận trong năm ngày và vẫn tươi. Những người ở giai đoạn cuối sự nghiệp thì không, và điều đó không phải là sự yếu đuối — đó là sinh lý học. Thống kê từ trận đấu mà tôi ghi được còn một mục khiến tôi phải dừng lại: Hurkacz có mười ba cú giao bóng thắng điểm trực tiếp — con số "13" mà bảng thống kê nhanh hiển thị. Với một tay giao bóng cao lớn trên mặt sân nhanh, đó là mức áp đảo. Đáng chú ý hơn là bối cảnh của nó: phần lớn những cú giao bóng ấy đến vào thời điểm Djokovic cần một điểm để giữ nhịp. Khi một tay giao bóng đạt tỷ lệ giao bóng thứ nhất cao và giữ được nó trong những game quan trọng, trận đấu biến thành một cuộc đua mà tay trả bóng luôn chậm hơn nửa nhịp. Rồi đến game thứ tư của set hai. Djokovic đang bám đuổi, và anh mắc lỗi giao bóng kép — để Hurkacz vượt lên 3-1. Tôi đã chờ một phản ứng. Những phản ứng kiểu đó là bản năng của anh: một game trả bóng sắc lẹm, một lần bẻ giao bóng để kéo trận đấu trở lại thế cân bằng. Nó không đến. Tay vợt từng được biết đến với khả năng xoay chuyển những game đấu tưởng như đã mất đã không thể lấy lại một break. Và khi anh không bẻ được giao bóng của Hurkacz trong suốt phần còn lại, trận đấu đã được định đoạt bằng thứ vũ khí duy nhất mà tay vợt Ba Lan cần. Có một ngọn lửa trong phòng thay đồ. Tôi nói điều này dựa trên những gì tôi đã chứng kiến qua nhiều năm ở các giải đấu: sau một thất bại như thế, không có sự hoảng loạn. Có sự im lặng. Có một chiếc khăn quấn quanh cổ, có đôi giày đặt cạnh túi, có một người đang tính lại lịch thi đấu trong đầu. Djokovic không thua vì anh quên cách chơi quần vợt. Anh thua vì trong một buổi tối cụ thể, trên một mặt sân cụ thể, cơ thể và cây vợt của anh không còn ở đúng trạng thái để phản ứng lại thứ vũ khí duy nhất mà đối thủ đưa ra. Điều đáng nói là chúng ta đang thiếu dữ liệu để kết luận dứt khoát. Bảng thống kê tôi tiếp cận không có tỷ lệ giao bóng thứ nhất, không có điểm thắng ở giao bóng hai, không có số break point. Đó là một khoảng trống lớn. Không có những con số đó, mọi phán đoán về việc Djokovic xuống phong độ hay gặp vấn đề thể lực đều chỉ là suy đoán. Cái chúng ta có là một thời lượng ngắn, một lỗi giao bóng kép ở thời điểm nhạy cảm, và một tay giao bóng chơi đúng bài trên đúng mặt sân. Đây là chỗ mà câu chuyện thường bị hiểu lầm. Cách kể quen thuộc của truyền thông là: một tay vợt lớn tuổi thua một tay vợt hạng 34, vậy là anh ta đang đi xuống. Nhưng đó là cách đọc lười. Sự thật gần hơn với điều này: Hurkacz phá vỡ chuỗi 0-8 không phải vì anh ta đột nhiên giỏi hơn, mà vì anh ta đứng đúng nơi mà một thứ vũ khí duy nhất đủ để thắng. Trên sân nhanh, trước một tay giao bóng hàng đầu, một tay trả bóng — dù vĩ đại đến đâu — cần một cơ thể sung mãn và một sự sắc bén tuyệt đối. Thiếu một trong hai, anh ta chỉ còn là một người đứng sau đường biên, đợi một quả bóng không bao giờ trở lại. Trước khi khai cuộc, hãy lắng nghe. Và sau khi trận đấu kết thúc, hãy lắng nghe thêm một lần nữa — vì những tín hiệu thật thường đến sau tiếng vỗ tay. Mùa giải vẫn còn dài, và một thất bại ở vòng một không định nghĩa một sự nghiệp. Điều nó định nghĩa là thứ mà tôi sẽ theo dõi trong những tuần tới: liệu Djokovic có lấy lại được khả năng trả bóng trong những game quyết định, hay liệu mặt sân nhanh của giai đoạn cuối mùa sẽ tiếp tục là nơi mà cú giao bóng thắng thế. Những nhịp đập không ai nghe thấy thường nằm ở đúng những đêm như thế này.