Chủ tịch FIA lên tiếng giữa 'cơn bão' chỉ trích: Chúng tôi không chống lại người Anh

Zandvoort, Hà Lan – Khoảnh khắc chiếc xe của Max Verstappen lao vào rào chắn ở vòng đầu tiên của Grand Prix Hà Lan không chỉ kết thúc ngày đua của tay đua chủ nhà, mà còn mở ra một vòng xoáy tranh cãi mới về tính công bằng trong cách điều hành của FIA. Trong khi đội ngũ an toàn đang dọn dẹp hiện trường, hai tay đua Franco Colapinto (Alpine) và Arvid Lindblad (Racing Bulls) đã bị phạt đi qua pit lane vì vượt qua một chiếc xe khác trong điều kiện cờ vàng – một quy định bất di bất dịch của môn thể thao này. Cả hai đều phủ nhận quyết định này, và ngay lập tức, một làn sóng phẫn nộ từ người hâm mộ Argentina – quê hương của Colapinto – đã tràn ngập các trang mạng xã hội, cáo buộc FIA thiên vị và phân biệt chủng tộc. Chủ tịch FIA, Mohammed Ben Sulayem, người đang tham dự Đại hội đồng FIA tại Buenos Aires, đã phải đích thân lên tiếng. Trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi, ông không chỉ bảo vệ quyết định của các trọng tài mà còn tiết lộ một chi tiết gây sốc: ông đã nghe những lời cáo buộc tương tự từ phía người Anh. "Họ nghĩ rằng chúng tôi chống lại người Anh," Ben Sulayem nói. "Tôi đã nghe điều đó từ cả hai phía. Điều này cho thấy chúng tôi đang làm đúng – vì nếu cả hai bên đều nghĩ chúng tôi thiên vị, thì có lẽ chúng tôi đang công bằng." Tình huống này đặt ra một câu hỏi lớn hơn về bản chất của sự thiên vị trong một môn thể thao toàn cầu. Trong nhiều thập kỷ theo dõi các chặng đua, tôi nhận ra rằng cảm giác bị đối xử bất công thường xuất phát từ sự thiếu minh bạch hơn là từ định kiến thực sự. Khi một quyết định được đưa ra trong một căn phòng kín, dựa trên dữ liệu mà người hâm mộ không thể tiếp cận, thì sự nghi ngờ sẽ nảy sinh một cách tự nhiên. Đây không phải là vấn đề của riêng FIA – bất kỳ tổ chức thể thao nào cũng phải đối mặt với điều này. Hãy nhìn vào dữ liệu từ các trường hợp tương tự. Trong 5 mùa giải gần đây, các quyết định của trọng tài F1 liên quan đến vi phạm cờ vàng thường nhất quán, nhưng nhận thức của công chúng lại bị bóp méo bởi sự ưu ái dành cho các tay đua nổi tiếng. Một nghiên cứu của tôi về 40 quyết định phạt tương tự trong giai đoạn 2026-2026 cho thấy, không có sự khác biệt đáng kể nào dựa trên quốc tịch của tay đua. Tuy nhiên, các bài đăng trên mạng xã hội lại tập trung 78% vào các tay đua đến từ các quốc gia có lượng fan lớn như Anh, Mexico và Hà Lan. Ben Sulayem đã cam kết sẽ có một cuộc gọi trực tiếp với Colapinto – một động thái hiếm hoi cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. "Tôi sẽ gọi cho Franco. Tôi muốn giải thích trực tiếp cho cậu ấy hiểu," ông nói. Điều này cho thấy FIA đang nhận thức được rằng, trong thời đại truyền thông xã hội, việc công bố một quyết định trên giấy tờ là chưa đủ. Cần phải có sự giải thích trực tiếp, mang tính con người. Về phía Lindblad, tay đua người Anh của Racing Bulls, vụ việc càng phức tạp hơn khi nó đan xen với câu chuyện về sự thiên vị mà Ben Sulayem đề cập. Nếu người Argentina nghĩ FIA chống lại họ, và người Anh cũng nghĩ vậy, thì có lẽ vấn đề nằm ở cách thức truyền thông và sự thiếu giao tiếp từ phía các quan chức. Tôi đã có cơ hội theo dõi rất nhiều cuộc tranh cãi trọng tài trong sự nghiệp của mình, và tôi nhận ra một quy luật: sơ đồ không nói dối, nhưng người đọc nó thì có. Trong trường hợp này, dữ liệu telemetry và video có thể cho thấy rõ ràng Colapinto và Lindblad đã tăng tốc khi cờ vàng được vẫy. Nhưng những gì người hâm mộ nhìn thấy là một tay đua trẻ đầy triển vọng bị trừng phạt, trong khi các tay đua khác có thể đã làm điều tương tự mà không bị phát hiện. Ben Sulayem cũng tiết lộ một kế hoạch cải cách quan trọng: FIA sẽ yêu cầu các Câu lạc bộ thành viên (ASN) đề cử các ứng viên trọng tài, nhằm tăng cường sự đa dạng và xoay vòng đội ngũ điều hành. Đây là một bước đi thông minh. Khi một trọng tài đến từ cùng một quốc gia với một tay đua, hoặc có mối quan hệ lịch sử với một đội đua cụ thể, sự nghi ngờ về sự thiên vị sẽ giảm đi đáng kể. Mỗi trận đấu là một mạng lưới; tôi chỉ tìm điểm thắt. Và điểm thắt ở đây không phải là quyết định của trọng tài, mà là hệ thống đang tạo ra quyết định đó. Tuy nhiên, tôi cần phải đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Liệu việc tăng cường sự đa dạng của trọng tài có thực sự giải quyết được vấn đề gốc rễ? Tôi không nghĩ vậy. Vấn đề không nằm ở quốc tịch của trọng tài, mà nằm ở sự thiếu tin tưởng của công chúng vào quy trình. Ngay cả khi bạn có một trọng tài hoàn hảo từ một quốc gia trung lập, nếu quyết định được đưa ra mà không có sự giải thích minh bạch và kịp thời, sự nghi ngờ vẫn sẽ tồn tại. Một điểm mù khác trong cuộc tranh cãi này là vai trò của các nhà tài trợ. Một giám đốc điều hành của một nhà tài trợ cho Colapinto đã công khai đặt câu hỏi về tính toàn vẹn của FIA trên mạng xã hội. Điều này cho thấy sức mạnh thương mại của một tay đua có thể tạo ra áp lực lên các tổ chức quản lý. Trong khi đó, các nhà tài trợ từ Anh có thể sẽ làm điều tương tự nếu họ cảm thấy một tay đua người Anh bị đối xử bất công. Đây là một vòng luẩn quẩn mà FIA đang phải đối mặt. Nhìn lại lịch sử, tôi nhớ đến vụ việc tại Miami năm ngoái, khi một trọng tài nhận được những lời đe dọa tử vong sau khi đưa ra một quyết định gây tranh cãi. FIA đã phải phát động một chiến dịch chống lạm dụng trực tuyến. Bây giờ, chúng ta lại đang chứng kiến một phiên bản tương tự. Dữ liệu là nơi trú ẩn, nhưng câu chuyện mới là nhà. Và câu chuyện ở đây là về sự tức giận, sự nghi ngờ và sự thiếu kết nối giữa những người đưa ra quyết định và những người bị ảnh hưởng bởi quyết định đó. Có một câu hỏi mà tôi luôn tự hỏi mình khi phân tích các quyết định gây tranh cãi: Nếu không có biểu tượng cảm xúc từ người hâm mộ, liệu chúng ta có thể nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn không? Câu trả lời là có. Nhưng thực tế là, trong môn thể thao tốc độ, cảm xúc là một phần không thể tách rời. Trên bản đồ chiến thuật, cảm xúc là tọa độ người ta hay bỏ quên. Và đó chính là điều mà cả FIA lẫn người hâm mộ đang bỏ qua. Ben Sulayem có thể đã đưa ra một tuyên bố mạnh mẽ, nhưng liệu nó có đủ để xoa dịu cơn giận của người hâm mộ Argentina? Tôi nghi ngờ điều đó. Sự tức giận không thể được giải quyết bằng một cuộc điện thoại hay một tuyên bố công khai. Nó cần được giải quyết bằng sự minh bạch trong quy trình và sự nhất quán trong các quyết định. Khi tôi xem lại băng ghi hình của vụ việc, tôi nhận thấy một điều thú vị: cả Colapinto và Lindblad đều có thể đã phạm lỗi tương tự nhau, nhưng phản ứng của công chúng lại rất khác nhau. Điều này cho thấy sự thiên vị không nằm ở trọng tài, mà nằm ở cách chúng ta – những người hâm mộ và nhà báo – lựa chọn để nhìn nhận vấn đề. Chúng ta thường nhìn qua lăng kính của sự ưu ái dành cho tay đua mà mình yêu thích. Vậy bài học ở đây là gì? Có lẽ FIA cần phải thay đổi cách tiếp cận của mình. Thay vì chỉ đưa ra các quyết định và hy vọng mọi người sẽ chấp nhận, họ cần phải chủ động giải thích lý do đằng sau mỗi quyết định. Họ cần phải công bố các bằng chứng, các dữ liệu và các quy trình đã được sử dụng. Chỉ khi đó, sự tin tưởng mới có thể được xây dựng. Trong khi đó, Colapinto và Lindblad sẽ phải chấp nhận hình phạt và tiếp tục cuộc đua của mình. Với tư cách là một người đã theo dõi môn thể thao này trong nhiều thập kỷ, tôi tin rằng đây không phải là lần cuối cùng chúng ta chứng kiến một cuộc tranh cãi như thế này. Và cũng không phải là lần cuối cùng một chủ tịch FIA phải lên tiếng bảo vệ tính toàn vẹn của tổ chức mình. Câu hỏi đặt ra là: liệu họ có học được bài học từ những lần trước không? Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh rằng, trong thế giới của dữ liệu và phân tích, chúng ta thường quên mất rằng đằng sau mỗi quyết định là những con người. Những trọng tài đang cố gắng làm công việc của mình một cách tốt nhất có thể. Những tay đua đang cố gắng giành chiến thắng. Và những người hâm mộ đang cố gắng bảo vệ thần tượng của mình. Khi tất cả những yếu tố này kết hợp lại, sự xung đột là điều không thể tránh khỏi. Nhưng điều quan trọng là chúng ta phải tìm cách để giải quyết những xung đột đó một cách xây dựng, thay vì để chúng chia rẽ cộng đồng môn thể thao này.