Ba nguồn tin và chiếc ghế trống ở V.League

Ở Osaka, đồng hồ chỉ 2 giờ 40 phút sáng. Điện thoại rung: một tấm ảnh chụp vội, một dòng chữ ngắn, và tên một cầu thủ Việt Nam gắn với một câu lạc bộ ở J.League. Người gửi không nói tấm ảnh được chụp ở đâu, cũng không nói ai đã đưa nó cho anh ta. Tôi ngồi dậy, pha ấm trà, rồi làm đúng việc mình đã làm gần năm mươi năm nay: đi tìm nguồn thứ hai.

Tôi gọi một người bạn làm việc trong hệ thống V.League. Không nghe máy. Tôi nhắn cho một người môi giới ở Bangkok. Bốn tiếng sau anh trả lời: “Chưa có gì chắc.” Tôi mở trang tin của câu lạc bộ Nhật Bản. Không có thông báo nào. Ba nguồn, hai im lặng, một phủ nhận. Tôi gấp máy lại và không viết một chữ.

Sáng hôm sau, câu chuyện ấy đã có mặt trên hàng chục trang thể thao trong nước, vẫn đúng tấm ảnh tôi nhận được, chỉ khác một chỗ: nó được viết ở thì hiện tại.

Câu chuyện ấy dạy tôi một điều về bóng đá Việt Nam. Khoảng trống thông tin ở đây là một khoảng sân đã có người đứng, và người ta đứng đó rất lâu trước khi tôi biết.

Mùa giải đang chạy. Ở V.League, phần lớn câu lạc bộ sống bằng tiền của một doanh nghiệp mẹ. Hợp đồng thường ngắn. Thị trường cho vay cầu thủ lớn hơn thị trường mua đứt, và một bản hợp đồng có thể được gia hạn vài lần trong một năm mà không ai công bố một dòng nào.

Phía bên kia là dòng chảy ra nước ngoài, thứ tôi theo dõi kỹ nhất. Nguyễn Công Phượng sang Mito Hollyhock, rồi Incheon United, rồi Sint-Truidense. Lương Xuân Trường tới Gangwon. Nguyễn Tuấn Anh tới Yokohama FC. Đoàn Văn Hậu tới Heerenveen. Nguyễn Quang Hải tới Pau. Nguyễn Văn Toàn tới Seoul E-Land. Mỗi chuyến đi là một câu chuyện nhiều năm, và mỗi câu chuyện đều bị kể vội trong vài dòng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở V.League và J.League qua nhiều mùa giải, tôi nhận ra một quy luật: phần lớn thông tin sai không xuất hiện vì có ai đó muốn lừa. Chúng xuất hiện vì không có hệ thống nào để một thông tin đúng được đăng ký, lưu lại và tra cứu.

Một câu lạc bộ Nhật Bản khi ký hợp đồng sẽ đăng thông báo, ghi rõ ngày, ghi rõ thời hạn, ghi rõ dạng hợp đồng — cho vay hay chuyển nhượng. Một câu lạc bộ V.League thường đăng một tấm ảnh, một câu cảm ơn, và không ghi gì thêm. Hai cách làm ấy tạo ra hai thị trường thông tin khác nhau. Ở thị trường thứ nhất, nhà báo là người giải thích. Ở thị trường thứ hai, nhà báo là người đoán.

Khi dữ liệu nền không tồn tại, người ta thay thế nó bằng câu chuyện. Và câu chuyện thì luôn có sẵn: một người môi giới muốn tạo sức ép, một câu lạc bộ muốn thử phản ứng của người hâm mộ, một phóng viên trẻ cần một dòng tin để kịp giờ lên bài. Không ai trong ba người đó cần nói dối. Chỉ cần không ai nói đủ.

Người trả giá cuối cùng là cầu thủ. Tôi từng ngồi trong một phòng họp báo ở Việt Nam và nghe một cầu thủ hai mươi tuổi trả lời câu hỏi về việc cậu ấy “sắp bị bán”. Cậu ấy cười. Khi buổi họp kết thúc, cậu ấy hỏi tôi bằng tiếng Anh bập bõm: “Có thật không anh?” Tôi không biết. Đó là câu trả lời tệ nhất mà một nhà báo có thể đưa ra.

Tôi viết cho cầu thủ áo số 9, người không biết tên tôi nhưng làm tôi thức khuya. Tôi viết cho cậu ấy vì cậu ấy là người duy nhất trong câu chuyện này không có quyền phát ngôn, cũng không có quyền im lặng.

Gần năm mươi năm cầm bút dạy tôi phân loại rất rõ trong đầu. Số liệu cần ba nguồn độc lập. Cảm xúc chỉ cần một người thành thật. Lẫn lộn hai thứ ấy là cách nhanh nhất để viết ra một bài vừa sai vừa lạnh.

Người hâm mộ Việt Nam không hề nhẹ dạ. Họ đọc tin chuyển nhượng chưa kiểm chứng vì đó là văn bản duy nhất họ có. Khi một câu lạc bộ không công bố thời hạn hợp đồng, khi giải đấu không có cơ sở dữ liệu chuyển nhượng công khai, khi một bản hợp đồng cho vay không được ghi lại ở đâu cả, người đọc chỉ còn hai lựa chọn: đọc tin không chắc, hoặc không đọc gì. Sự thiếu kiên nhẫn thực ra nằm ở phía những người có trách nhiệm công bố.

Mỗi đường chuyền là một câu thơ bỏ dở, tôi ngồi đợi người vun lại. Ở Việt Nam, người vun lại ấy thường là một phóng viên nào đó, làm việc lúc hai giờ sáng, tự bỏ tiền ra gọi ba cuộc, và không được trả thêm đồng nào cho việc gọi đúng.

Điểm mù thật sự nằm ở chỗ khác. Chúng ta dành gần hết năng lượng để đoán bản hợp đồng tiếp theo, trong khi gần như không ai chịu viết cho tử tế về bản hợp đồng vừa kết thúc. Cầu thủ đến rồi đi, và thứ còn lại là một tiêu đề không ai kiểm chứng. Ba năm sau, người muốn tra lại sẽ thấy tin thật và tin đoán nằm cạnh nhau, không có dấu hiệu nào phân biệt.

Trái bóng lăn qua tuổi tôi, và tôi chép lại bằng vần. Nhưng vần cũng cần nguồn. Nếu mùa giải này để lại cho bóng đá Việt Nam một việc đáng làm, thì việc ấy là một nơi ai cũng tra được: cầu thủ này thuộc về ai, đến ngày nào, và rời đi theo cách nào. Tiếng vỗ tay trong sân trống, tôi nghe rõ hơn cả tiếng sóng — và tiếng vỗ tay ấy chỉ vang lên khi người ta biết chính xác mình đang vỗ tay cho ai.