Sân cricket Islamabad và mảnh ghép bóng đá không ai nhắc tới

Tại Islamabad, một hội đồng xét xử của Tòa án Cấp cao vừa phát thông báo tới hàng loạt cơ quan nhà nước. Hai thẩm phán Inaam Ameen Minhas và Shah Rukh Arjumand sẽ ngồi lại để quyết định số phận của một dự án sân vận động cricket quốc tế — công trình khởi đầu như một sân đấu đơn lẻ, rồi theo thời gian phình thành một "Làng Olympic" với đủ loại hạng mục. Điều khiến tôi chú ý, sau mười sáu năm kể chuyện thể thao, là trong danh sách hạng mục ấy có một sân bóng đá.

Tôi theo dõi vụ việc này như theo dõi một trận đấu bị hoãn vì mưa: đội hình đã vạch sẵn, chiến thuật đã định, chỉ có thời tiết — ở đây là pháp lý — là thứ không ai nắm chắc. Với một người viết về bóng đá, điều thú vị nhất lại không nằm ở sân cricket, mà ở việc một dự án thể thao quốc gia đang buộc phải trả lời những câu hỏi vượt xa đường biên dọc.

Sân vận động vắng lặng năm 2026, vang vọng từng nhịp thở của một thế hệ. Tôi nhớ cảm giác ấy khi đọc hồ sơ: một công trình thể thao chưa kịp mọc lên đã phải đối mặt với câu hỏi lớn hơn cả bản thân nó — rằng nó có nên tồn tại ở đó hay không.

Bối cảnh: một dự án lớn dần theo năm tháng

Câu chuyện bắt đầu từ một đề xuất xây dựng sân vận động cricket quốc tế tại Islamabad. Nhưng theo hồ sơ, dự án sau đó được mở rộng thành một Làng Olympic với sân bóng đá, sân khúc côn cầu trên cỏ và nhiều cơ sở thể thao khác. Sự mở rộng này vượt ra ngoài chuyện thêm hạng mục; nó kéo theo một loạt câu hỏi về quy hoạch, ngân sách và trách nhiệm pháp lý.

Khu đất nằm trong Vùng III của Islamabad, bao gồm Khu D-12 và làng Shah Allah Ditta. Đây là vùng đất có những quy định phát triển riêng, thường bị hạn chế xây dựng. Trong hồ sơ, các bên liên quan trải dài từ chính quyền liên bang, Ủy ban Cricket Pakistan (PCB), Cơ quan Phát triển Thủ đô (CDA), Ủy viên trưởng Islamabad, Bộ Biến đổi Khí hậu, cho tới Ban Quản lý Động vật Hoang dã Islamabad (IWMB).

Ở Việt Nam, tôi từng thấy những khu liên hợp thể thao được công bố với tham vọng lớn, rồi thu hẹp dần cho tới khi chỉ còn lại một sân chính. Islamabad có vẻ đang đi theo một quỹ đạo tương tự, chỉ khác là ở đây quỹ đạo ấy bị chặn lại bởi một lá đơn.

Theo dõi bảng số liệu của dự án, tôi thấy một điều quen thuộc: không có con số chi phí nào được công bố. Với một công trình quy mô như vậy, sự im lặng ấy tự nó đã là một tín hiệu. Bóng đá từng trả giá cho những dự án thiếu minh bạch, và tôi không nghĩ Pakistan khác biệt về mặt nguyên tắc.

Phiên chợ chuyển nhượng chỉ là danh sách; hợp đồng thật sự được ký bằng tình yêu. Ở đây cũng vậy: bản thiết kế chỉ là giấy tờ; công trình thật sự chỉ được dựng lên khi có người tin vào nó đủ lâu.

Trọng tâm: cuộc chiến pháp lý

Tòa án Cấp cao Islamabad đang xử lý một đơn kháng cáo nội bộ đối với phán quyết trước đó của một thẩm phán đơn, người đã bác đơn kiện chống lại kế hoạch xây sân cricket. Đây là chi tiết quan trọng: hội đồng xét xử hai người đang xem xét lại quyết định bác đơn ấy, điều này về mặt cấu trúc nâng mức độ giám sát tư pháp lên một bậc.

Hai người đệ đơn được nêu tên là Hamid Nawaz và Muhammad Khurram Javed. Họ tìm cách đưa ra phán quyết rằng quá trình đấu thầu điện tử, các thủ tục mua sắm và mọi thỏa thuận liên quan là bất hợp pháp, đồng thời yêu cầu hủy bỏ chúng.

Lập luận của những người đệ đơn xoay quanh tác động môi trường: đa dạng sinh học, động vật hoang dã, hệ sinh thái. Họ cũng viện dẫn Hiến chương Liên Hợp Quốc cùng các nghĩa vụ pháp lý quốc tế. Việc viện dẫn Hiến chương LHQ cho một vấn đề sử dụng đất là một móc pháp lý khá rộng, có thể sẽ bị tòa thu hẹp hoặc kiểm tra lại trong quá trình xét xử.

Có một điểm tôi muốn nhấn mạnh: trọng tâm của vụ việc là tính hợp pháp về thủ tục của quá trình mua sắm, chứ không phải nhu cầu thực sự của một sân cricket. Tòa không xét xem Islamabad có cần thêm sân hay không; tòa xét xem giấy tờ có được làm đúng trình tự hay không. Đây là khác biệt căn bản mà nhiều người hâm mộ bỏ qua khi đọc tin.

Việc tòa phát thông báo tới một danh sách bị đơn trải rộng như vậy cho thấy hội đồng xét xử coi đơn kháng cáo là có cơ sở để tranh luận. Trong vụ việc, tòa đã yêu cầu các bên phản hồi; các thủ tục tiếp theo sẽ làm rõ những vấn đề đang tranh chấp.

Về phía rủi ro, đây là một hồ sơ có mức độ cao. Kịch bản xấu nhất là hội đồng xét xử đảo ngược phán quyết của thẩm phán đơn, khiến việc phân bổ đất, đấu thầu điện tử và các thỏa thuận mua sắm bị gạt bỏ, đẩy dự án vào trạng thái đình trệ hoặc phải đấu thầu lại. Kịch bản trung tâm là các thủ tục tiếp tục với những điều kiện bổ sung. Và kịch bản thuận lợi nhất cho phía dự án là kháng cáo thất bại, phán quyết bác đơn được giữ nguyên.

Điều đáng chú ý là tòa án không đưa ra phán quyết về giá trị của dự án. Tòa chỉ đang xem xét tính đúng đắn của quy trình. Trong thể thao cũng vậy, một bàn thắng có thể đẹp, nhưng nếu trọng tài đã thổi phạt trước đó, bàn thắng ấy không tồn tại.

Góc nhìn ngược: bóng đá trong danh sách hạng mục

Ở đây có một điểm mà ít ai để ý. Trong một dự án được gọi là "Làng Olympic", bóng đá chỉ là một dòng trong danh sách hạng mục. Sân cricket là trung tâm; sân khúc côn cầu trên cỏ là phần bổ trợ; còn sân bóng đá là mảnh ghép phụ.

Tôi từng thấy điều này ở nhiều nơi: những dự án hạ tầng lớn thường hứa hẹn đa môn, nhưng khi đi vào vận hành, môn chính luôn chiếm hết nguồn lực. Bóng đá được nhắc tới trong buổi lễ khởi công, rồi biến mất khỏi lịch thi đấu.

Điều này không phải lỗi của cricket. Đó là bản chất của cách phân bổ nguồn lực. Một quốc gia có môn thể thao quốc dân rõ ràng sẽ ưu tiên môn ấy. Bóng đá Pakistan, vốn đã chật vật với hệ thống giải đấu nội địa, khó có thể kỳ vọng một sân trong Làng Olympic sẽ thay đổi vận mệnh của mình.

Tôi không muốn lãng mạn hóa điều này. Một sân bóng đá trong một quần thể đa môn không tự động tạo ra cầu thủ. Nó chỉ tạo ra một mặt cỏ. Và như tôi vẫn nói với các bạn trẻ theo dõi thể thao: cơ sở hạ tầng là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ.

Mbappe năm ấy không chạy trên cỏ, cậu ấy viết giai điệu. Nhưng để viết được giai điệu, trước hết phải có một mặt cỏ để chạy. Bóng đá Pakistan đang thiếu cả hai.

Chiến thắng là phù du; cái cách một đội ôm nhau sau thất bại mới là lịch sử. Và trong câu chuyện này, bóng đá chưa kịp ra sân để thua.

Điều còn lại

Dự án Làng Olympic Islamabad vẫn đang nằm trong tay tòa án. Kết quả có thể là hủy bỏ, đấu thầu lại, hoặc tiếp tục với các điều kiện bổ sung. Với bóng đá, đây là một tín hiệu dài hạn chứ không phải tin nóng.

Nhưng có một điều tôi tin chắc: mỗi khi một quốc gia xây hạ tầng thể thao, người ta nên hỏi vượt ra ngoài câu "xây cái gì", để chạm tới câu "xây cho ai". Nếu câu trả lời là "cho môn thể thao đông người chơi nhất", thì sân bóng đá sẽ mãi là dòng chữ nhỏ trong bản thiết kế.

Mỗi pha bóng là một câu thơ ngắn, tôi chỉ chọn cách đọc nó thật chậm. Và đôi khi, câu thơ ấy nằm trong một bản hồ sơ pháp lý, nơi không có khán giả, chỉ có những người đang cố quyết định xem một giấc mơ thể thao có được phép bắt đầu hay không.