Khi sở hữu trở thành khủng hoảng: CĐV Manchester United yêu cầu Ratcliffe và Glazers rời đi

Đêm derby thành Manchester, trước khi trọng tài nổi còi, một tấm banner xuất hiện ở khu vực khán đài dành cho CĐV đội khách: “Cách anh đối xử với chúng tôi là một sự sỉ nhục.” Tấm banner không nói về chiến thuật, không nói về hàng tiền vệ, không nói về chấn thương. Nó nhắm vào những người đang nắm giữ câu lạc bộ. Cùng tuần đó, một tuyên bố dài 750 chữ được công bố, kết thúc bằng bốn chữ không thể nhầm lẫn: “Glazers và Sir Jim Ratcliffe phải ra đi.” Không có bảng xG nào có thể giải thích sức nặng của khoảnh khắc đó. Khi bóng chết, tôi bắt đầu đọc trận đấu. Còn khi một câu lạc bộ lớn rơi vào khủng hoảng quyền sở hữu, tôi đọc khoảng trống giữa lời hứa và hành động. Khoảng trống đó đang rất rộng tại Manchester United. Theo hãng tin AFP, đăng tải qua Goal.com, tổ chức đứng sau tuyên bố là Hội CĐV Hồi giáo Manchester United, thường được viết tắt là MUMSC. Tổ chức này tự mô tả là đại diện cho “một bộ phận quan trọng của Cộng đồng CĐV toàn cầu”. Họ không chỉ dừng lại ở chuyện một trận thua. Họ nói về “định hướng, sự lãnh đạo và bản sắc” của Manchester United Football Club. Họ nói rằng vấn đề này “lớn hơn một trận thua, một huấn luyện viên hay một mùa giải”. Họ dùng từ “Enough is enough”. Điều gì đã châm ngòi? Một cuộc phỏng vấn phát sóng trên BBC, trong đó vị tỷ phú 73 tuổi, người đứng đầu INEOS và là đồng sở hữu Manchester United, nói rằng người dân lao động Anh đang bị “xâm chiếm bởi người nhập cư”. Ông cũng nói những người nhận trợ cấp là một trong những vấn đề lớn của đất nước. Trước đó, hồi tháng 2, ông từng dùng cụm từ “colonised by immigrants” và sau đó xin lỗi về “cách lựa chọn ngôn từ”. CĐV cho rằng họ đã hy vọng bài học đã được rút ra. Họ nói: “Rõ ràng là chưa.” Bối cảnh thể thao làm cho vụ việc nóng hơn. Manchester United vừa trải qua chuỗi kết quả tồi tệ. Họ để thua hai trận tại Premier League. Họ bị Brighton loại khỏi Carabao Cup. Họ nhận thất bại 0-1 trước Manchester City trong trận derby. Bản tin AFP còn nhắc đến một chi tiết lạ về chiếc ghế huấn luyện viên, gọi đội bóng là “đội của Michael Carrick”. Chi tiết này cần được xác minh, và tôi sẽ không dùng nó để đưa ra bất kỳ nhận định chiến thuật nào. Nhưng có một điều chắc chắn: áp lực lên băng ghế chỉ đạo đang tăng lên đúng lúc câu lạc bộ không thể tách rời chuyện trên sân khỏi chuyện phòng họp. Số đông nhìn ngôi sao, tôi nhìn vào khoảng trống. Khoảng trống quan trọng nhất trong câu chuyện này không nằm trên sân. Nó nằm ở cơ chế “lời hứa vỡ”. Một lời xin lỗi được đưa ra, được công bố, được coi là đã khép lại chuyện. Rồi một phát ngôn cùng bản chất xuất hiện lần nữa. Khi đó, sự việc không còn là một tai nạn truyền thông. Nó trở thành một tín hiệu về phong cách lãnh đạo. Trong quản trị rủi ro, đây là thứ khó sửa chữa nhất. Nó chuyển một tổn thất danh tiếng thành thâm hụt uy tín. Thâm hụt uy tín không thể được xóa bằng một bản thông cáo nếu hành vi không thay đổi. Điều làm cho vụ việc này vượt xa một scandal truyền thông là cách CĐV đặt lại câu hỏi căn bản: câu lạc bộ thuộc về ai? Bản tuyên bố của MUMSC viết rằng Manchester United không thuộc về quỹ đầu tư, cổ đông hay tỷ phú. Câu lạc bộ, theo họ, thuộc về nhiều thế hệ CĐV đã thừa hưởng nó từ cha ông. Đây là một tuyên bố quản trị, không phải một lời kêu gọi cảm xúc nhất thời. Nó đặt toàn bộ mô hình sở hữu tư nhân kiểu Mỹ vào vòng ngắm. Người hâm mộ còn dùng ngôn ngữ liên minh rất khéo: “Khác biệt niềm tin. Khác biệt chính trị. Một Manchester United.” Ba dòng chữ đó có sức mạnh chiến lược lớn. Nó giúp chiến dịch không bị thu hẹp vào một nhóm tôn giáo hay một phe chính trị. Nó mở rộng cánh cửa cho những tổ chức CĐV khác, những hội cổ động viên độc lập, những tiếng nói cá nhân trên khắp thế giới cùng đứng vào một trận tuyến. Một khi làn sóng phản đối được nhiều tổ chức khác nhau hưởng ứng, yêu cầu “ra đi” sẽ không còn là tiếng nói của một nhóm nhỏ. Manchester United là một thương hiệu toàn cầu. Danh tiếng của câu lạc bộ không đến từ bảng cân đối kế toán. Nó đến từ hình ảnh trong mắt hàng triệu người hâm mộ, từ các cộng đồng người hâm mộ ở châu Á, châu Phi, châu Âu và cả những khu vực mà tên tuổi câu lạc bộ gắn với sự đa dạng. Chính bản tuyên bố của MUMSC nhắc đến điều đó khi nói về các cầu thủ, nhân viên, nhân viên an ninh và CĐV đến từ “các quốc gia, nền văn hóa, sắc tộc, tôn giáo và xuất thân khác nhau”. Họ viết: “Manchester United sẽ không còn là chính nó nếu thiếu họ.” Đối với một câu lạc bộ sở hữu đội hình đa dạng như Manchester United, phát ngôn của đồng sở hữu tạo ra một vấn đề nội bộ mà nhiều người không nhìn thấy. Không khí trong phòng thay đồ, trong đội ngũ nhân viên vận hành sân Old Trafford, trong bộ phận truyền thông, đều có thể bị ảnh hưởng. Khi ông chủ nói những điều mà một bộ phận nhân sự cảm thấy nhắm vào chính họ, câu lạc bộ không thể đơn giản coi đây là chuyện bên ngoài. Bộ phận nhân sự, bộ phận bình đẳng, đa dạng và hòa nhập sẽ phải xử lý. Chính điều này làm cho vụ việc kéo dài hơn một chu kỳ tin tức thông thường. Những con số trong câu chuyện này không nằm ở bàn thắng. Chúng nằm ở tần suất và cường độ của các tín hiệu phản đối. Trong cùng một tuần, tôi đếm được bốn tín hiệu giận dữ độc lập: thứ nhất, tấm banner xuất hiện trong trận derby với dòng chữ “Cách anh đối xử với chúng tôi là một sự sỉ nhục”; thứ hai, bản tuyên bố dài 750 chữ được soạn thảo kỹ lưỡng và công bố công khai; thứ ba, chiến dịch khuếch đại trên mạng xã hội X; thứ tư, thất bại 0-1 trước Manchester City ngay trong bối cảnh đó. Bốn tín hiệu cộng hưởng trong một tuần không thể bị coi là ngẫu nhiên. Dư luận đang ở giai đoạn tăng tốc, chưa phải giai đoạn lắng xuống. Tôi từng đặt cược vào Mbappe khi cả thế giới còn hoài nghi, và tôi học được rằng thị trường thường nói thật qua dữ liệu. Trong vụ này, dữ liệu quản trị đang nói rất rõ. Cơ cấu sở hữu của Manchester United là một liên minh hai tầng: gia đình Glazer nắm cổ phần chi phối, còn Jim Ratcliffe điều hành các hoạt động thể thao với tư cách đồng sở hữu. Khi CĐV kêu gọi cả hai phải ra đi, họ đã chĩa mũi tên vào toàn bộ kiến trúc quyền lực, không chỉ vào một cá nhân. Điều này khiến tình thế khó giải quyết hơn nhiều so với một cuộc khủng hoảng lãnh đạo thông thường. Có một cám dỗ là chờ đợi một câu trả lời từ gia đình Glazer. Tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra. Trong câu chuyện này, sự im lặng của Glazer cũng chính là một thông điệp. Họ hấp thụ áp lực theo cách không cần lên tiếng. Điều đó có nghĩa là toàn bộ sức nóng từ dư luận dồn vào một người đang xuất hiện nhiều trên truyền thông: Jim Ratcliffe. Một mình ông ta gánh cả phần phản ứng của bộ đôi sở hữu. Đây là một vị trí cực kỳ khó chịu, nhưng cũng là hệ quả của việc tự đưa mình lên sân khấu. Bây giờ là phần tôi có thể sai. Thứ nhất, MUMSC tự mô tả là đại diện cho “một bộ phận quan trọng” của CĐV toàn cầu, nhưng không có con số kiểm chứng. Nếu tổ chức này chỉ là một nhóm nhỏ có tổ chức tốt, sức ép thực tế có thể yếu hơn vẻ ngoài. Danh xưng và tầm ảnh hưởng không phải lúc nào cũng đi cùng nhau. Thứ hai, lịch sử cho thấy những chiến dịch bủa vây kiểu này có thể phản tác dụng. Khi một chủ sở hữu bị dồn vào chân tường, phản ứng hợp lý của họ không phải là xin lỗi thêm lần nữa, mà là cố thủ, im lặng và chuyển hướng dư luận sang thành tích. Một lời xin lỗi thứ hai sau khi đã xin lỗi lần đầu sẽ bị coi là yếu đuối. Vì vậy, khả năng cao Ratcliffe sẽ không công khai nhận sai lần nữa. Ông ta có thể chọn cách âm thầm gặp gỡ các nhóm CĐV, điều chỉnh thông điệp nội bộ, và hy vọng kết quả trên sân sẽ đổi chủ đề câu chuyện. Thứ ba, chưa có nhà tài trợ nào lên tiếng. Nếu không có đòn bẩy tài chính, yêu cầu “phải ra đi” dù mạnh mẽ đến đâu cũng chỉ là tiếng vọng. Điều khoản hình ảnh trong hợp đồng tài trợ luôn tồn tại, nhưng việc kích hoạt chúng là chuyện hiếm và tốn kém. Nhà tài trợ có thể sẽ chọn cách quan sát, không vội hành động. Điều đó làm giảm nguy cơ thương mại trước mắt, nhưng lại kéo dài tình trạng bất ổn danh tiếng. Điểm thứ tư khiến tôi phải kiểm tra lại chính mình: Manchester United vẫn đang bán vé, vẫn đang thu hút đối tác, vẫn đang có giá trị thương mại khổng lồ. Ban lãnh đạo có thể cho rằng cơn bão này sẽ qua đi khi đội bóng thắng trở lại. Đây là một giả định hợp lý trong ngắn hạn. Nhưng nó bỏ qua câu hỏi về lòng tin. Lòng tin của người hâm mộ không phục hồi theo tỷ lệ thuận với điểm số. Nó phục hồi bằng sự nhất quán trong hành vi, và sự nhất quán đó đang thiếu. Thị trường không nghe lời xin lỗi. Thị trường nghe sự nhất quán. Tôi rút ra bài học này từ những ngày lang thang ở con hẻm Bắc Kinh, khi tôi ngồi cùng những nhóm CĐV đủ màu sắc để hiểu rằng bóng đá không chỉ là bàn thắng, mà còn là cảm giác thuộc về. Cũng từ những con hẻm đó, tôi học được cách đọc vị Euro trước khi cả thế giới nhìn ra. Tôi hét lên rằng Italy sẽ vô địch từ tháng Hai, không phải vì tôi đoán mò, mà vì tôi đọc được sự vận hành trong khoảng trống. Ở Old Trafford lúc này, tôi cũng đang đọc một khoảng trống tương tự. Dự đoán có thể kiểm chứng của tôi rất đơn giản. Nếu Manchester United thua thêm ba hoặc bốn trận trước kỳ nghỉ quốc tế, làn sóng phản đối sẽ không còn dừng lại ở những phát ngôn. Nó sẽ chuyển thành một chiến dịch có tổ chức lâu dài, với nhiều hội CĐV liên kết, nhiều tấm banner hơn, và áp lực lên các đối tác thương mại sẽ tăng theo cấp số nhân. Ngược lại, nếu đội bóng thắng liên tiếp, câu chuyện có thể tạm lắng, nhưng vết nứt sở hữu vẫn còn đó. Câu hỏi lớn nhất không phải là ai sẽ vô địch mùa này. Câu hỏi lớn nhất là ai sẽ không sụp đổ khi những lời hứa liên tục bị phá vỡ. Manchester United có thể cứu vãn một mùa giải, nhưng việc cứu vãn niềm tin của những CĐV đã thừa hưởng câu lạc bộ từ nhiều thế hệ là một câu chuyện hoàn toàn khác. Khi bóng chết, tôi bắt đầu đọc trận đấu. Còn ở đây, trận đấu thực sự nằm bên ngoài đường pitch.